Baş ağrısı

Çocuk veya erişkin, hepimizin zaman zaman baş ağrıları olur. Bunlar çeşitli hastalıklar, stres gibi durumlarla yakından ilgilidir. Ancak kimileri düzenli baş ağrısından şikayetçidir. Sık sık yaşanan baş ağrıları hayatın kalitesini, verimliliği, konsantrasyonu olumsuz yönde etkiler. Sıkça baş ağrısı olan kişilerin oranı hiç de az değildir. Bazı araştırmalar, toplumun yüzde 70'inin, ayda bir ve daha fazla baş ağrısı yaşadığını göstermektedir.
Baş ağrısının değişik tipleri vardır:
Migren: Dönem dönem ortaya çıkan baş ağrısı, bulantı, duygusal hassasiyet, kas ağrısı, kavram karmaşaları ile beraber görülür.
Gerilim tipi baş ağrısı: Bu tip, toplumun yüzde 50'sini etkilemektedir, ani ortaya çıkar ve tekrarlar. Kadınlarda daha sıktır. Herhangi yaşta ortaya çıkabilir. Genellikle 20-40 yaş arası başlar. Aşırı kas gerginliği sonucu oluşur. Kuvvetten düşürücü değildir, tedaviye cevap verir. Bu tip ağrı duygusal veya fiziksel etkenler nedeniyle oluşur. Etkenler şunlardır: Stres, gerilim, depresyon, çatışma, öfke, yorgunluk. Kişiler bu baş ağrısını sıkı, mengene gibi, bastırıcı, acıtıcı bir ağrı olarak, başın her iki tarafında, alın, şakaklar ve boyuna yayılımlı olarak tarif eder.

Kısa ve keskin baş ağrıları: Daha az sıklıkla görülen ve soğuktan etkilenerek ortaya çıkan tiptir. Kısa süreli ve çok şiddetlidir. 30 saniye kadar sürer. Göz merkezlidir. Hastalar bunu şimşek çakması şeklinde tarif eder. Gün içinde tekrarlayabilir. Erkeklerde sıklıkla görülür.

Küme tipi baş ağrısı: Nadir görülen, daha çok erkeklerde rastlanan, gün içinde tekrarlayan, 15 dakika ila 3 saat arasında süren tiptir. Şiddetli ve tek taraflıdır. Göz ve göz kapağında şişme, alın-yüz terlemesi olur.

Kronik günlük baş ağrıları: Fazla miktarda ağrı kesici kullanımıyla ya da kafa yaralanmaları sonrası ortaya çıkan, 15 günden fazla süren baş ağrısıdır. 5 yaştan, 80 yaşa kadar görülür.

Fasyal ağrı: Sinüzit, baş-boyundaki herhangi bir bölgeye ait enfeksiyonlarda ortaya çıkar. Migren ve gerilim tipi ağrılarla karışabilir.
Sinister baş ağrıları denilen bir grup daha vardır ki; bu grupta baş ağrısının nedeni menenjit, beyin tümörü veya metastazı (beyine yayılmış başka bölge tümörü), beyinde apse, inme, kafa travması, nedenleridir.

Baş ağrısı ile nasıl başa çıkılır?

Baş ağrısını gidermek için ilaç tedavisi kadar fizik tedavi, davranışsal ve yaşam tarzı ile ilgili tedaviler de etkilidir. Özellikle tüm migren hastaları için davranış tedavisi, tedavinin mutlak ve öncelikli kısmı olmalıdır. Ek etki elde etmek amacıyla ilaç tedavisi, davranış tedavisine eklenebilir. İlaç tedavilerini kişi rastgele, arkadaş veya eczane tavsiyesi ile kullanmamalıdır. Alınan ilacın içeriği, dozu kişiden kişiye değişen ayarlama gerektirebilir. Bazen bilinçsizce (çok fazla veya sık aralıklarla) kullanılan ağrı kesiciler baş ağrısına neden olmaktadır.

DAVRANIŞ TEDAVİLERİ
1. Hipnozu da içeren sakinleştirici ve gevşeme egzersizleri: Sakinleştirici müzik, gözünde canlandırma, yavaş diyafram solunumu, gevşeme egzersizleri (bu da kas gerilimi kontrolü, ruhsal gevşemeyi içerir) baş ağrılarını anlamlı derecede azaltmaktadır.
2. Stres azaltma stratejileri: Baş ağrısında artmış sinirsel hassasiyetin rolü çok fazladır. Bu negatif düşüncelerin pozitif mesajlara dönüştürülmesi, kişisel hedeflerin oluşturulması, nasıl 'hayır' denileceğinin öğrenilmesini içerir.
3. Diyet terapisi: Örnek olarak; diyetteki yağın azaltılması, riboflavin ve magnezyumun artırılması gibi stratejileri içerir.

FİZİKSEL TEDAVİLER
1. Akupunktur: Yaşanan ağrının azaltılması ve ağrı kesici endorfinlerin salgılanmasını içerir.
2. Elektriksel sinir stimulasyonu: Ağrılı bölgelere uygulanır.
3. Masaj ve egzersiz: Stersi, dolayısıyla da ağrıyı azaltıcı etki yapar.
4. Hiperbarik oksijen: Ağrısı olan kişiye oksijen uygulanmasıdır. Tüm tedavilerin bir arada uygulandığı durumlarda, kişinin gördüğü fayda artmakta, baş ağrısını gidermede başarı oranı yüksek olmaktadır.

Migren

Sabah migreni: Migrenin ne zaman ortaya çıkacağı ve atakların günün hangi saati başlayacağı kestirilememektedir. Bununla birlikte pek çok hasta ataklarının sabah uyandıklarında ortaya çıktığını bildirilmektedir.

Çocuklardaki migren: Baş ağrısı, çocuklar ve erişkinlerdeki ortak bir yakınmadır. Gerilim tipi baş ağrısı ya da diğer nedenlere bağlı olabilmektedir. Migren erken yaşta da başlayabilmektedir ve ortalama başlangıç yaşı beş civarıdır. Ergenlik dönemine kadar kızlar ve erkeklerde eşit sıklıktadır. Fakat bu noktadan sonra kızlarda daha sık olmaktadır.
12-17 yaş arası çocukların yüzde 50-75'lik kısmı arasında, erişkinlerdekine benzer sıklıkta aylık ya da daha fazla baş ağrısı yaşandığı ortaya konmaktadır. Çocukların yaklaşık yüzde 15'i, 15 yaş öncesinde bir migren atağı ya da kronik gerilim tipi baş ağrıları yaşayabilmektedir.

Çocukluk çağı migreninin karakteristik özellikleri şunlardır:
* Erişkinlerde meydana gelen 4-72 saate kıyasla çocuklarda 1-4 saat süren ataklar.
* Başın ön kısmını tutan baş ağrısı.
* Ağrı ile bulantı, kusma ve karın ağrısı.
* Işıktan ve sesten rahatsız olma durumu.
Migren krizleri sırasında hastalar genellikle kendi odalarına çekilmekte, karanlık ve sessiz ortamları tercih etmekte ve uyumak istemektedirler. Ortalama 2-6 saatlik bir uyku sonrasında da ağrıdan kurtulmuş olarak uyanmaktadırlar.

Baş ağrısı ve Migren hakkında sorularınız

* Migren hakkında biraz daha ayrıntılı bilgi verir misiniz?
Baş ağrısı, rahatsız hissetme, ışık ve sese duyarlılık, kas ağrısı ve düşünme işlemlerindeki karmaşıklık gibi çeşitli belirtileri içerir. Genellikle tek taraflı ve zonklayıcıdır. Birkaç saat ile üç gün arası devam edebilir. Hastalarda baş ağrısı öncesi görme ve işitme ile ilgili belirtiler bulunabilir.

* 7 yaşındaki çocuğum baş ağrısından şikâyet ediyor. Sorun ne olabilir?
Açıkçası pek çok sebebi olabilir. Ancak genellikle bu yaşlarda sıkça rastlanan nedenler öncelikle; okurken, bilgisayarda çalışırken, televizyon seyrederken ortaya çıkan göz gerilimi olabilir. Gözlük bu nedenden kaynaklanan baş ağrısını tedavi edecektir. Ateşle beraberse altta yatan enfeksiyon (sinüzit gibi) düşünülmelidir. Geçirilmiş bir kafa travması varsa, ağrı bundan da kaynaklanıyor olabilir. Dediğim gibi, sebebin kesin olarak aydınlatılması için doktor kontrolü gerekir.

* Her gün baş ağrısı çekiyorum. Sebebi ne olabilir?
Tarif ettiğiniz kronik günlük baş ağrısı olabilir. Bu ağrı tipi artan miktarlarda ağrı kesici alıyorsanız veya baş-boyun yaralanması (travma) yaşadıysanız ortaya çıkmıştır. Boyun yaralanmaları yakın zamanda veya yıllar önce de gerçekleşmiş olabilir.

* 14 ve 16 yaşlarındaki çocuklarımda baş ağrıları başladı. Neden olur?
Ergenlik çağında ortaya çıkan ağrılar migren olabilir. Eğer çocuklarınızın baş ağrıları tek taraflı, zonklayıcı, beraberinde bulantı, ışığa veya gürültüye dayanamama gibi belirtiler gösteriyorsa ve aile bireylerinde de aynı şikayet varsa, migren lehine bulgulardır.

* 58 yaşındayım, baş ağrıları yeni başladı. Her gün birkaç dakika süren, en az 5- 6 kere ortaya çıkan ağrılarım var. Nedeni ne olabilir?
Bu tarif ettiğiniz ağrı "trigemial nevralji" ye benzemekle beraber mutlaka bir nörolog değerlendirmesi gerektirmektedir.